Paus Leão XIV heeft in Madrid verklaard dat het verlangen naar het goede, de schoonheid en de waarheid diep geworteld zit in het DNA van de mensheid. De uitspraak deed hij op zondag 7 juni tijdens een bijeenkomst in de Movistar Arena, in het kader van zijn apostolische reis naar Spanje. De paus stelde daarbij de prangende vraag welk nalatenschap wij achterlaten en wat voor gemeenschap wij aan het bouwen zijn. Die centrale vraag vormde de rode draad in zijn toespraak, die plaatsvond onder de titel ‘Tecer redes com o mundo da cultura, da arte, da economia e do esporte’.
De ziel van de samenleving bewaken
Nadat hij getuigenissen had gehoord van vertegenwoordigers uit de universitaire wereld, het bedrijfsleven, de arbeidssector en de sport, erkende de paus het enorme vermogen van de hedendaagse samenleving om te innoveren, te produceren en te communiceren. Toch klonk er een duidelijke waarschuwing: het risico bestaat dat uit het oog verloren wordt wat al die prestaties betekenis geeft. “Onze samenleving heeft buitengewoon veel mogelijkheden om te produceren, te innoveren en te communiceren; maar het lijkt erop dat wij nog moeten leren de ziel te bewaren van degene die dit alles voortbrengt”, aldus de paus. Hij benadrukte dat de Kerk juist daarom een blijvende dialoog wil voeren met de wereld van vandaag, omdat zij de grote vragen deelt die de menselijke ervaring doorkruisen. Voor Leão XIV blijft de zoektocht naar de zin van het bestaan een van de fundamentele kwesties van onze tijd.
Een verlangen dat voortkomt uit de menselijke natuur
De paus was helder in zijn stelling dat het hunkeren naar het goede, de schoonheid en de waarheid geen kunstmatig iets is, maar een intrinsiek kenmerk van de mens. “In het DNA van de mensheid is het verlangen naar het goede, de schoonheid en de waarheid verankerd; en het is vanuit dit diepmenselijke streven en onze wereldlijke ervaring dat de Kerk wegen voorstelt naar een waardig leven en het algemeen welzijn”, verklaarde hij. Vanuit die basis stelde de kerkleider dat alle maatschappelijke activiteiten – van economie tot kunst, van sport tot onderwijs – gericht moeten zijn op de waardigheid van de persoon. Hij drong erop aan dat ontwikkeling de zwakkeren niet mag uitsluiten, en dat de situatie van de armen een dringende oproep blijft aan het menselijk geweten.
Netten weven door authentieke dialoog
Leão XIV vergeleek de sociale dialoog met de kunst van het weven van netten, een proces dat om ontmoeting, luisteren, respect en samenwerking vraagt. Hij onderstreepte de verantwoordelijkheid van communicatie, onderwijs, economische activiteit, kunst, sport en technologie bij het bouwen van een menselijkere samenleving. “Elke uitdrukking spreekt, geeft door; kan verwonden of helen, verwachtingen vernietigen of horizonten openen, verdeeldheid zaaien of hoop doen ontwaken op de mogelijkheid samen iets echt menselijks te bouwen”, zei hij. Voor de paus moet echte dialoog gebaseerd zijn op het erkennen van de waardigheid van ieder mens en op een gedeelde inzet voor het welzijn van allen. Hij herhaalde de uitnodiging van zijn voorgangers: “Wees niet bang! Open, zet de deuren wijd open voor Christus! Jezus Christus neemt ons niets af en geeft ons alles.”
Sport als school van menselijkheid
In zijn overweging besteedde de paus speciale aandacht aan de sport, een terrein dat hij van nabij kent. Hij wees op de opvoedkundige en sociale waarde ervan, en stelde dat veel van de belangrijkste lessen over samenleven worden geleerd op sportvelden en in sporthallen. Hij noemde lessen die verder gaan dan woorden:
- Respect voor de tegenstander, dat vaak meer wordt geleerd in een wedstrijd dan door een toespraak.
- Het vermogen om te verliezen zonder te haten en te winnen zonder te vernederen.
- De veerkracht om op te staan na een val.
De paus benadrukte dat atleten met hun voorbeeld fundamentele waarden voor het samenleven bijbrengen. Volgens hem dragen die lessen bij aan de vorming van meer integere en solidaire personen.
Oproep om nieuwe draden in de samenleving te zijn
In het slot van zijn toespraak richtte de paus zich rechtstreeks tot de aanwezigen, en nodigde hen uit om hoofdrolspelers te worden in de opbouw van de toekomst. “Ik nodig u daarom uit om nieuwe draden te zijn om nieuwe netten te weven die alle levensgebieden harmoniseren, om een vernieuwde samenleving te weven waarin de tijd doordrenkt raakt van eeuwigheid”, zei hij. Hij noemde daarbij dat de cultuur het geheugen moet bewaren en de dialoog moet bevorderen; het onderwijs de waarheid met een kritische geest moet zoeken; de kunst verwondering moet wekken en nobele emoties moet oproepen; de onderneming de waardigheid van de persoon moet erkennen; en de arbeid een motor van hoop moet blijven. Tot slot spoorde Leão XIV de aanwezigen aan om broederlijkheid, solidariteit en vrede te cultiveren, opdat in toekomstige generaties blijft schitteren wat hij de ‘prachtige menselijkheid’ van ieder mens en ieder volk noemde.