Chính phủ Vương quốc Anh vừa công bố kế hoạch đầu tư khoảng 1,47 tỷ USD để xây dựng một siêu máy tính quốc gia chuyên dụng cho trí tuệ nhân tạo, đánh dấu một trong những canh bạc công nghệ lớn nhất từ trước đến nay của quốc gia này. Mục tiêu trọng tâm là đưa nước Anh vào hàng ngũ các cường quốc máy tính tiên tiến trên thế giới, đồng thời giảm sự lệ thuộc vào hạ tầng nước ngoài trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về chủ quyền công nghệ ngày càng gay gắt. Sáng kiến này được giới thiệu như một phần trong chiến lược quốc gia rộng lớn hơn nhằm củng cố năng lực về AI, máy tính hiệu năng cao (HPC), chất bán dẫn và đổi mới khoa học. Các quan chức Anh nhấn mạnh rằng khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ và huấn luyện các mô hình tiên tiến đã trở thành một nguồn tài nguyên chiến lược, có thể so sánh với cơ sở hạ tầng năng lượng hoặc mạng viễn thông.
Chi tiết kế hoạch và tầm quan trọng chiến lược
Kế hoạch dự kiến đầu tư vào cơ sở hạ tầng máy tính thế hệ mới, các trung tâm nghiên cứu, phát triển chất bán dẫn và hệ thống trí tuệ nhân tạo tiên tiến. Trọng tâm của chiến lược này là xây dựng một siêu máy tính quốc gia có khả năng thực hiện các tác vụ huấn luyện mô hình AI quy mô lớn, phục vụ cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghiệp, ứng dụng chính phủ và hỗ trợ hệ sinh thái công ty khởi nghiệp cũng như doanh nghiệp công nghệ trong nước. Theo chính phủ, máy tính tiên tiến đã trở thành một tài sản chiến lược thiết yếu, tương tự như lưới điện hay viễn thông, và hệ thống mới sẽ cho phép Vương quốc Anh tăng cường quyền tự chủ. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong những năm gần đây đã làm biến đổi sâu sắc lĩnh vực này: các mô hình hiện đại yêu cầu sức mạnh tính toán khổng lồ, với hàng chục nghìn bộ xử lý hoạt động đồng thời để phân tích hàng nghìn tỷ tham số trong nhiều tháng.
Doanh nghiệp phụ thuộc vào hạ tầng tinh vi
Các công ty như OpenAI, Anthropic, Google DeepMind và Microsoft Research phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng cực kỳ tinh vi để phát triển công nghệ. Trong bối cảnh đó, những quốc gia không có năng lực tính toán riêng có nguy cơ trở nên phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài, điều đã thúc đẩy quyết định của Anh. Thông báo này không diễn ra một cách riêng lẻ: trong hai năm qua, nhiều cường quốc đã triển khai các chương trình tương tự. Mỹ tiếp tục dẫn đầu nhờ sự hiện diện của các gã khổng lồ như NVIDIA, Microsoft, Amazon, Google và OpenAI, trong khi Trung Quốc đầu tư hàng tỷ USD vào siêu máy tính và chip riêng để vượt qua các hạn chế công nghệ từ Washington. Liên minh châu Âu, thông qua sáng kiến EuroHPC, cũng đang tài trợ cho các siêu máy tính thế hệ mới trên khắp châu lục.
Chủ quyền công nghệ và vai trò của trí tuệ nhân tạo
Khái niệm “chủ quyền công nghệ” là một trong những thuật ngữ được nhắc đến nhiều nhất trong quá trình công bố, phản ánh quan điểm rằng máy tính tiên tiến là một nguồn tài nguyên chiến lược quốc gia. Các chính phủ bắt đầu coi sự phụ thuộc quá mức vào hạ tầng đặt tại nước ngoài là một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia, quyền riêng tư, năng lực cạnh tranh kinh tế và tính tự chủ trong khoa học. Bằng cách xây dựng siêu máy tính riêng, Vương quốc Anh đặt mục tiêu giảm thiểu điểm yếu đó. Trí tuệ nhân tạo chiếm vị trí trung tâm trong dự án: các nhà chức trách tin rằng tác động của nó sẽ có thể so sánh với điện năng hoặc internet đối với nền kinh tế toàn cầu. Công nghệ này đã và đang biến đổi các lĩnh vực như:
- Y tế;
- Giáo dục;
- Tài chính;
- Quốc phòng;
- Nghiên cứu khoa học;
- Công nghiệp;
- Năng lượng;
- Hậu cần.
Siêu máy tính dự kiến sẽ đẩy nhanh các nghiên cứu trong những lĩnh vực này và cho phép các tổ chức của Anh có quyền truy cập vào nguồn lực tính toán tương đương với các tổ chức lớn nhất thế giới. Các trường đại học như Oxford, Cambridge, Imperial College London và University College London, vốn nằm trong số những trường được kính trọng nhất toàn cầu, đang phải đối mặt với những hạn chế về tiếp cận hạ tầng cần thiết cho các thí nghiệm tiên tiến. Với hệ thống mới, các nhà khoa học sẽ có thể thực hiện các mô phỏng phức tạp hơn, phân tích các bộ dữ liệu khổng lồ và phát triển các mô hình AI mới.
Startup và hệ sinh thái đổi mới
Một mục tiêu khác của chương trình là củng cố hệ sinh thái đổi mới của Anh. Các công ty khởi nghiệp thường gặp khó khăn khi cạnh tranh với các gã khổng lồ công nghệ do chi phí tính toán cho AI quá cao. Bằng cách cung cấp tài nguyên tính toán quốc gia, chính phủ hy vọng sẽ kích thích sự xuất hiện của các doanh nghiệp mới có khả năng cạnh tranh quốc tế. Các chuyên gia chỉ ra rằng khả năng tiếp cận hạ tầng có thể quan trọng không kém việc tiếp cận vốn tài chính. Kế hoạch cũng bao gồm đầu tư vào chất bán dẫn, được coi là yếu tố cốt lõi của cuộc cách mạng kỹ thuật số hiện đại – nếu không có chúng, sẽ không thể xây dựng siêu máy tính, điện thoại thông minh, xe tự hành hay các hệ thống AI tiên tiến. Đại dịch và căng thẳng địa chính trị đã cho thấy tính dễ tổn thương của chuỗi cung ứng toàn cầu, càng nhấn mạnh nhu cầu đầu tư trong nước.
Thách thức và triển vọng của dự án
Dù gây phấn khích, chương trình phải đối mặt với những thách thức quan trọng. Việc xây dựng và vận hành các siêu máy tính hiện đại đòi hỏi:
- Nguồn điện dồi dào;
- Hệ thống làm mát tiên tiến;
- Chuyên gia có trình độ cao;
- Cập nhật phần cứng thường xuyên;
- Chi phí vận hành cao.
Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ có thể đòi hỏi các khoản đầu tư mới ngay cả trước khi dự án hoàn toàn kết thúc. Chính phủ Anh tin rằng khoản đầu tư này có thể mang lại lợi nhuận đáng kể cho nền kinh tế quốc gia, đặc biệt là khi trí tuệ nhân tạo đã luân chuyển hàng trăm tỷ đô la trên toàn cầu và đóng góp của nó vào GDP thế giới có thể đạt hàng nghìn tỷ trong thập kỷ tới. Bằng cách đầu tư sớm, Vương quốc Anh hy vọng sẽ thu hút các doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và khoản đầu tư quốc tế. Quyết định của Anh củng cố một xu hướng toàn cầu biến máy tính tiên tiến thành cơ sở hạ tầng quan trọng, tương tự như những gì chính phủ đã làm trong lịch sử với đường cao tốc, đường sắt, sân bay và lưới điện.
Ngoài trí tuệ nhân tạo, siêu máy tính sẽ được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau, như:
- Mô hình hóa khí hậu;
- Phát hiện thuốc;
- Nghiên cứu di truyền;
- Mô phỏng vật lý;
- Thiên văn học;
- Phản ứng tổng hợp hạt nhân;
- Khoa học vật liệu.
Những ứng dụng này đòi hỏi năng lực tính toán khổng lồ và thường phụ thuộc vào các hệ thống hiệu năng cao. Dự án đại diện cho một chương nữa trong cuộc tranh giành quốc tế về lãnh đạo công nghệ: khi AI trở nên mạnh mẽ hơn, hạ tầng cần thiết để phát triển nó càng chiếm vai trò chiến lược. Siêu máy tính quốc gia do Vương quốc Anh công bố có thể trở thành một trong những tài sản công nghệ quan trọng nhất của đất nước trong những năm tới, củng cố vị thế của nước này trong nền kinh tế số và giúp định hình cán cân quyền lực toàn cầu trong một kỷ nguyên được dẫn dắt bởi dữ liệu, thuật toán và trí tuệ nhân tạo.