Một cuộc đối đầu giữa hai dự thảo cải cách luật lao động đang làm nóng nghị trường Thượng viện Brazil. Một bên là "PEC da Liberdade" do các thượng nghị sĩ đối lập, dẫn đầu bởi Flávio Bolsonaro (PL-RJ) và Rogério Marinho (PL-RN), đề xuất mô hình trả lương theo giờ làm việc thực tế, song song với chế độ CLT truyền thống. Bên kia là dự thảo đã được Hạ viện thông qua, yêu cầu xóa bỏ chế độ 6x1 và giảm giới hạn tuần từ 44 xuống 40 giờ mà không cắt giảm lương. Những người ủng hộ tính linh hoạt gọi đó là tự do lựa chọn, trong khi phe chỉ trích gán cho nó biệt danh "PEC da Escravidão" - PEC Nô Lệ, cảnh báo nguy cơ xuất hiện chế độ 7x0 và các thỏa thuận cá nhân có lợi cho người sử dụng lao động. Sự thiếu đồng thuận đã kéo gần bốn mươi thượng nghị sĩ vào một đề xuất thay thế và gióng lên hồi chuông cảnh báo trong giới chuyên gia thị trường lao động được BBC News Brasil tham vấn.
Chi tiết đề xuất PEC da Liberdade
Văn bản do thượng nghị sĩ Marinho, người cũng là điều phối viên chiến dịch tranh cử tổng thống sơ bộ của Flávio Bolsonaro, chủ trì quy định rằng các thỏa thuận cá nhân sẽ được ưu tiên hơn thương lượng tập thể. Các phúc lợi như lương tháng 13, nghỉ phép và nghỉ thai sản sẽ được tính toán tương ứng với số giờ làm việc thực tế. Trong một cuộc phỏng vấn với đài Itatiaia vào đầu tháng Sáu, Flávio Bolsonaro khẳng định rằng người lao động có thể tự xây dựng lịch làm việc và ca làm của mình mà không mất bất kỳ quyền lợi lao động nào. Tuy nhiên, đề xuất này không xóa bỏ chế độ 6x1 và không giảm giới hạn tối đa 44 giờ mỗi tuần, tạo nên điểm khác biệt rõ rệt với văn bản đã được các dân biểu thông qua.
Phản ứng từ luật sư và công đoàn
Luật sư Antonio Megale, người đại diện cho Trung ương Liên đoàn Công nhân (CUT), nhận thấy đề xuất này khuyến khích mạnh mẽ tình trạng lao động bấp bênh. Ông cho rằng các doanh nghiệp sẽ lách qua thương lượng tập thể và tìm kiếm, từng người lao động một, những điều kiện ít bảo vệ hơn. "Kết quả có xu hướng là sự phân mảnh của ngành, mất đi sức mạnh tập thể và hạ thấp mức quyền lợi", Megale phát biểu. Ông lưu ý rằng sự chỉ trích không nhắm vào ý chí cá nhân của người lao động, mà vào "hư cấu" cho rằng ý chí đó tự do khi thực hiện dưới sự phụ thuộc kinh tế, chịu sự điều chỉnh pháp lý và nguy cơ thất nghiệp. Trước đó, Marinho từng tuyên bố không có giới hạn giờ trong chế độ linh hoạt, nhưng sau đó đã rút lại và cam kết duy trì mức trần 44 giờ.
Tranh luận giữa các chuyên gia: Linh hoạt hay bảo vệ?
Chuyên gia kinh tế trưởng của Genial Investimentos, José Márcio Camargo, tin rằng việc xóa bỏ chế độ 6x1 sẽ gây ra các tác động tiêu cực như tăng chi phí cho doanh nghiệp, lạm phát và phi chính thức hóa. Ngược lại, ông nhìn thấy ở tính linh hoạt cao hơn của chế độ theo giờ một cơ hội cho những nhóm hiện đang khó gia nhập thị trường chính thức. "Ví dụ, phụ nữ có con nhỏ: sẽ dễ dàng hơn nhiều để tìm việc không phải 8 giờ mỗi ngày. Hoặc người lớn tuổi không muốn làm việc toàn thời gian", ông giải thích. Đối với Camargo, đó là lợi thế lớn của đề xuất đối lập. Ông kết luận rằng tính linh hoạt có thể kéo thêm nhiều lao động vào khu vực chính thức, nhờ đó mở rộng quy mô thị trường lao động.
Rủi ro tâm lý và giới tính trong lao động linh hoạt
Nhà xã hội học Zhuofei Lu, nghiên cứu sinh tại Đại học Oxford, giữ quan điểm thận trọng hơn. Ông cho rằng việc giảm giờ làm và xóa bỏ chế độ 6x1 là tích cực, nhưng nhìn thấy rủi ro đáng kể trong PEC tạo ra chế độ theo giờ. "Tính linh hoạt tự nó không đảm bảo phúc lợi cho người lao động. Yếu tố quyết định là ai kiểm soát tính linh hoạt đó", ông nói với BBC News Brasil. Lu nhấn mạnh rằng khi tính linh hoạt chủ yếu phục vụ việc mở rộng quyền lực của người sử dụng lao động đối với thời gian làm việc, nó có thể làm gia tăng tính khó đoán và bất an. Ông dẫn các nghiên cứu của mình và cuốn sách "The Flexibility Paradox" của Heejung Chung để minh họa rằng lao động linh hoạt thường tạo ra tình trạng tự bóc lột thay vì giảm nhẹ. Các tác động thường khác biệt theo giới: phụ nữ có xu hướng tích lũy thêm việc nhà trong thời gian rảnh, trong khi nam giới chuyển hóa tính linh hoạt thành những ca làm việc dài hơn để chứng tỏ sự tận tâm, tạo ra vòng xoáy làm việc quá sức.
Bài toán chi phí và an sinh xã hội
Nghiên cứu viên Daniel Duque của FGV Ibre cho rằng không đề xuất nào là giải pháp tốt nhất cho Brazil. Đối với ông, một luật ưu tiên thỏa thuận cá nhân là có vấn đề do sự chênh lệch sức mạnh giữa chủ và thợ. Mặt khác, việc bắt buộc hai ngày nghỉ mỗi tuần khiến các quy tắc trở nên quá cứng nhắc. Ông đề xuất một mô hình linh hoạt giữ trần 44 giờ nhưng có ưu đãi cho hợp đồng 40 giờ thông qua mức đóng góp INSS khác biệt. Giáo sư Naércio Menezes của Insper cho rằng vấn đề không nằm ở chế độ làm việc mà ở chi phí lao động cao, và ông ủng hộ việc xóa bỏ FGTS. Luật sư Megale cảnh báo rằng việc giảm thu nhập hàng tháng theo chế độ linh hoạt sẽ làm thu hẹp cơ sở đóng góp an sinh xã hội, ảnh hưởng đến thu ngân sách và bảo vệ cá nhân. Tuy nhiên, Camargo bác bỏ lo ngại này, cho rằng việc tăng số người trong thị trường chính thức có thể mở rộng lượng người đóng góp INSS.