Ngân hàng Thế giới (World Bank) vừa hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%, đánh dấu sự điều chỉnh giảm so với các ước tính trước đó. Con số mới được công bố hôm thứ Năm, ngày 11 tháng 6, trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu (Global Economic Prospects) cho thấy đà phục hồi kinh tế đang suy yếu rõ rệt. Nguyên nhân chính được tổ chức này chỉ ra là cuộc chiến tại Trung Đông, vốn đã đẩy giá năng lượng lên cao, làm hồi sinh lạm phát và gia tăng bất ổn trên thị trường tài chính. Theo thông tin từ Reuters, World Bank cũng cảnh báo rằng trong một kịch bản bất lợi, tăng trưởng có thể lao dốc xuống chỉ còn 1,3%.
Chiến tranh Trung Đông và cú sốc năng lượng
Trọng tâm của quyết định cắt giảm dự báo chính là cuộc xung đột tại Trung Đông. Xung đột này đã gây ra sự leo thang mạnh mẽ về giá năng lượng, làm thay đổi kỳ vọng lạm phát và củng cố xu hướng thắt chặt tiền tệ tại nhiều quốc gia. World Bank ước tính giá dầu Brent sẽ đạt trung bình 94 USD/thùng trong năm nay, cao hơn 36% so với mức của năm 2025, với giả định rằng các gián đoạn lớn nhất trong vận chuyển sẽ được giảm bớt vào tháng 7. Tuy nhiên, ngân hàng này nhấn mạnh rằng kịch bản có thể thay đổi nhanh chóng nếu rủi ro kéo dài.
Báo cáo cũng đề cập đến sự gia tăng giá phân bón như một yếu tố gây áp lực bổ sung lên nền kinh tế toàn cầu, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, chi phí thực phẩm và ngân sách của các hộ gia đình cũng như chính phủ. Việc gián đoạn các tuyến đường chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz, làm gia tăng nguy cơ đình trệ dòng chảy dầu mỏ và khí đốt. Cú sốc năng lượng này làm tăng chi phí vận tải quốc tế và làm giảm tính dự báo cho doanh nghiệp và chính phủ.
Các kịch bản xấu nhất có thể xảy ra
Trong một kịch bản nghiêm trọng hơn, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống 2,1% và lạm phát tăng lên 4,4%, với giá dầu Brent đạt trung bình 115 USD/thùng. Trong một giả thuyết cực đoan hơn nữa, khi cú sốc tác động đến thị trường tài chính, nền kinh tế thế giới có thể chậm lại chỉ còn 1,3%. Các quốc gia nhập khẩu năng lượng đặc biệt dễ bị tổn thương, vì hóa đơn nhập khẩu tăng, thâm hụt thương mại xấu đi và áp lực tài khóa gia tăng.
Lạm phát toàn cầu tăng tốc và áp lực lên ngân hàng trung ương
Một điểm đáng chú ý khác là dự báo lạm phát toàn cầu ở mức 4,0% cho năm 2026, cao hơn mức 3,3% của năm 2025. World Bank nhận định quá trình giảm lạm phát đã chậm lại, chủ yếu do cú sốc năng lượng từ căng thẳng tại Trung Đông. Giá dầu tăng nhanh tác động đến vận tải, thực phẩm, công nghiệp, cước vận chuyển và giá cuối cùng của hàng hóa và dịch vụ. Điều này buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn, làm tăng chi phí tín dụng và hạn chế tiêu dùng.
Báo cáo nhấn mạnh rằng chính sách công trên toàn cầu sẽ phải cân bằng hai ưu tiên: kiềm chế lạm phát và vẫn duy trì một mức độ hỗ trợ nhất định cho tăng trưởng. Các nền kinh tế mới nổi nằm trong số những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Dự báo tăng trưởng cho các nước này giảm xuống còn 3,6% trong năm 2026, mức yếu nhất kể từ thời kỳ hậu đại dịch. World Bank lưu ý rằng nhiều quốc gia thu nhập thấp và trung bình vẫn chưa thể phục hồi những mất mát trong những năm gần đây, và sức yếu của tăng trưởng đã kìm hãm quá trình thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các nước mới nổi và các nền kinh tế phát triển.
Khoảng cách giàu nghèo có thể tiếp tục mở rộng
Khi các nền kinh tế mới nổi tăng trưởng chậm lại, thương mại quốc tế mất đà và áp lực lên đồng nội tệ gia tăng, bởi các nhà đầu tư ưa thích tài sản an toàn hơn trong thời kỳ biến động. Điều này có nghĩa là khoảng cách giữa các khu vực giàu và nghèo có thể vẫn rộng trong thời gian dài hơn.
Tác động khu vực không đồng đều: Mỹ, châu Âu, Trung Quốc và Ấn Độ
Báo cáo của World Bank cũng chỉ ra rằng các tác động không phân bổ đồng đều giữa các nền kinh tế lớn. Dự báo tăng trưởng của Mỹ được giữ nguyên ở mức 2,2% trong năm 2026, trong khi khu vực đồng euro chỉ đạt 0,8%, thấp hơn mức 1,4% của năm 2025. Nhật Bản cũng dự kiến sẽ tăng trưởng chậm lại với 0,7%. Trung Quốc bị hạ dự báo xuống 4,2%, sau khi tăng trưởng 5% vào năm 2025.
Ngược lại, Ấn Độ vẫn là điểm sáng ngoại lệ lớn với dự báo tăng trưởng 6,6% trong năm 2026, duy trì vị thế là nền kinh tế lớn năng động nhất thế giới. Tuy nhiên, ngay cả Ấn Độ cũng không thể miễn nhiễm với môi trường quốc tế yếu hơn, vì thương mại, giá năng lượng và biến động lãi suất toàn cầu cũng ảnh hưởng đến hiệu suất của nước này.
Triển vọng 2027-2028: Phục hồi chậm hay rủi ro gia tăng?
Mặc dù có giọng điệu thận trọng hơn, World Bank vẫn dự báo một số cải thiện từ năm 2027. Kỳ vọng tăng trưởng toàn cầu là 2,8% trong năm 2027 và 2028, mặc dù con số này vẫn thấp hơn mức trung bình 3,2% của thập niên 2010. Tổ chức này nhận định nền kinh tế thế giới hiện nay kém khả năng phục hồi hơn so với năm 2008 và cũng kém hơn so với năm 2018, cho thấy những tác động tích lũy từ các cuộc khủng hoảng gần đây chưa được hấp thụ hoàn toàn.
Các yếu tố giải thích cho sự mong manh này bao gồm: tăng trưởng dân số chậm lại, tốc độ đầu tư tư nhân thấp hơn, đầu tư công giảm, nợ công cao và thương mại quốc tế mất động lực. Báo cáo cũng nhận xét rằng việc áp dụng rộng rãi hơn trí tuệ nhân tạo có thể mang lại một số cứu trợ trong trung hạn, nhưng không đủ để bù đắp hoàn toàn các rủi ro ngắn hạn từ năng lượng đắt đỏ, lạm phát cao hơn và bất ổn địa chính trị.
Việc cắt giảm dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống 2,5% cho thấy nền kinh tế thế giới đã bước vào giai đoạn thận trọng hơn. World Bank nhấn mạnh rằng kịch bản này vẫn có thể xấu đi nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài và năng lượng tiếp tục chịu áp lực. Thay vì một sự phục hồi tuyến tính, những gì đang diễn ra là một nền kinh tế toàn cầu dễ bị tổn thương trước các cú sốc, với lạm phát dai dẳng, lãi suất cao và tăng trưởng dưới mức lý tưởng. Đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp, kết luận chính là năm 2026 sẽ bị chi phối bởi biến động, khi các quyết định của ngân hàng trung ương, giá dầu, lạm phát và diễn biến địa chính trị có ảnh hưởng quyết định đến tiền tệ, thị trường chứng khoán, hàng hóa và tín dụng quốc tế.